ابو بكر بن عبد اللَّه بن نفيس روايت كرد از پدرش از رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - كه او گفت : بهشتهاى فردوس چهار است ، دو از سيم است و هر چه در آن جا است از آلات و اوانى از زر است ، و دو ( 1 ) از زر است و هر چه در او هست از آلات و اوانى از سيم است . و بعضى ( 2 ) صحابه گفتند : خداى تعالى بهشت فردوس به خودى خود آفريد . در شبان روزى ( 3 ) بفرمايد تا پنج بار درش باز گشايند ، و گويد : ازدادي طيبا و حسنا لاوليائي ، بيفزاى طيب ( 4 ) و حسن ، خوشى و نيكويى براى دوستان من . قتاده گفت : فردوس فاضلتر جاست ( 5 ) در بهشت و خوشتر و بلندتر . ابو امامه گفت : فردوس سرّهء بهشت است ، يعنى ناف بهشت ، يعنى ميانهء او . كعب الاحبار گفت : از فردوس بلندتر جايى نيست در بهشت ، و آن جاى [ 9 - ر ] آنان است كه امر معروف كنند و نهى منكر . مجاهد گفت : فردوس به لغت روم ، بستان باشد . كعب الاحبار گفت : بستانى بود كه در او انگور باشد . ضحّاك گفت : بستانى بود بسيار درخت ( 6 ) گفتند : مرغزار نيكو باشد ، و گفتند : جايى باشد كه در او انواع نبات بود و جمعش فراديس بود ، و قال اميّه : كانت منازلهم اذ ذاك ( 7 ) ظاهرة فيها الفراديس و الفومان و البصل * ( خالِدِينَ فِيها ) * ، در آن جا هميشه باشند . * ( لا يَبْغُونَ عَنْها حِوَلًا ) * ، از اين ( 8 ) جا طلب تحويل نكنند و تمنّاى آن نكنند كه از آن جا به دگر جا شوند از حسن و طيب آن جايگاه . و حول مصدر است ، چون صغر و كبر و عوج . * ( قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً ) * ، عبد اللَّه عبّاس گفت : سبب نزول آيت آن بود كه جهودان گفتند تو مىگويى كه : ما را حكمت داده‌اند و در كتاب تو هست :

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : اوانى ، و دو . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : و اوانى و بعضى . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : شبانه روزى . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : خوبى . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : فاضلترين جايى است . ( 6 ) . آط و . ( 7 ) . اساس : اذ كانت ، به قياس با نسخهء آط ، و اتّفاق نسخه بدلها ، تصحيح شد . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها : آن .